على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2570
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
فضالى ( foz l ) ا . ع . تفضل كنندگان . فضائح ( faz 'eh ) ع . ج . فضيحة . و ج . فضاحة ( faz hat ) و فضاحة ( fez hat ) . فضايح ( faz yeh ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - رسوائيها . و كردارهاى زشت و قبيح . فضائل ( faz 'el ) ع . ج . فضيلة . فضايل ( faz yel ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درجات بلند . و هنرها . و فزونى در همهء كمالات . و نيكوئيها . و بزرگوارىها . و تحصيلات علمى . فضة ( fazzat ) و ( fezzat ) ا . ع . زمين سنگلاخ سوختهء بلند . ج : فضض و فضاض . فضة ( fezzat ) ا . ع . سيم و نقره . فضح ( fazh ) م . ع . فضحه فضحا ( از باب فتح ) : رسوا كرد او را و آشكارا كرد بديهاى او را . و فضح الصبح : پديدار شد صبح . و فضحك الصبح : غالب شد مر تو را روشنى صبح و نيك نمايان گرديد . فضح ( fazah ) ص . ع . هر چه بر آن سرخى باشد . و تيرگى مانند رنگ سپرز . و الصبح الفضح : سپيده دمى كه در وى سرخى بود . فضح ( fazah ) م . ع . فضح فضحا ( از باب سمع ) : اندك سپيد گرديد . فضحة ( fozhat ) ا . ع . سپيدى كه چندان سخت نباشد . فضخ ( fazx ) ا . ع . فضخه فضخا ( از باب فتح ) : شكست آن را ، و اين معنى را هميشه در چيز اجوف گويند . يق : فضخت راسه فانفضخ : شكستم سر او را پس شكسته شد و بيرون آمد دماغ آن . و فضخ عينه : كور كرد چشم او را . و فضخ الماء : يكباره ريخت آب را . فضض ( fazaz ) ا . ع . قطرههاى آب كه در هنگام طهارت پرد و منتشر گردد . فضض ( fazaz ) و ( fozoz ) ا . ع . خرده ريزه و پارهء از هر چيزى . و منتشر و متفرق و پريشان . قول عايشة رضى اللّه عنها لمروان : فانت فضض من لعنة الله يمنى پس توريزه و پارهاى هستى از لعنت خدا . فضض ( fezaz ) ع . ج . فضة ( fazzat ) و فضة ( fezzat ) . فضع ( faz ' ) م . ع . فضع فضعا ( از باب فتح ) : پليدى انداخت . و تيز داد . فضغ ( fazq ) م . ع . فضغ العود فضغا ( از باب فتح ) : شكست آن چوب را . فضفاض ( fazf z ) ص . ع . ثوب فضفاض : جامهء فراخ . و درع فضفاض : زره فراخ . و عيش فضفاض : زندگانى فراخ آسان گذار . فضفاضة ( fazf zat ) ص . ع . درع فضفاضة : زره فراخ . و جارية فضفاضة : دختر فربه دراز بالا . فضفضة ( fazfazat ) ا . ع . فراخى جامه و زره . و فراخى زندگانى . فضل ( fazl ) ا . ع . فزونى ضد نقص . ج : فضول . و بقيهء از هر چيزى . و نام كوهى . و نام چندين نفر . و قولهم : خذا الفضل يعنى بگير زياده و بقيه را . ج : نيز : فضول . فضل ( fazl ) م . ع . فضل فضلا ( از باب نصر ) : باقى ماند ، و فضل يفضل ( از باب سمع ) نيز آيد ، و فضل يفضل كه ماضى از باب سمع و مضارع از باب نصر نيز مىگويند ، و از همين قبيل است نعم ينعم و نكل ينكل و كدت تكاد و مت تموت . و فضل الرجل فى الحسب و العلم و نحوهما ( از باب نصر ) : فزون گرديد آن مرد در حسب و علم و مانند آنها . و فضل فضلا و فضلة ( نيز از باب نصر ) : باقى و زائد ماند . فضل ( fazl ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - برترى و فزونى و زيادت . و فضيلت و علم و معرفت و حكمت و هنر و دانش . و خرد و فهم . و ادب . و هوش و ادراك . و بخشش و احسان و عطا و سخاوت . و توصيف و تمجيد و ستايش . و فضل خدا : بخشش و احسان خدا . و فضل داشتن : برترى و فزونى داشتن . و معرفت و هنر و دانش و ادب داشتن . و اهل فضل : مردم با دانش و هنر و معرفت . و مردم سخى و جوانمرد . فضل ( fozal ) ع . ج . فضلى ( fazl ) . فضل ( fozol ) ا . ع . جامهء باد روزه كه زنان در وقت كار و عمل پوشند . فضل ( fozol ) ص . ع . پوشندهء جامهء باد - روزه ( مذكر و مؤنث در وى يكسان است ) . يق : رجل فضل و امراة فضل . فضلا ( fazl n ) ا . ع . چگونه ، و بيشتر بعد از نفى استعمال مىشود . يق : فلان لا يملك درهما فضلا عن دينار يعنى فلان داراى يك درم نيست چگونه داراى دينار خواهد بود . فضلا ( fazlan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور تفضل و بطور انعام و بخشش . فضلا ( fozal ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان فاضل و اديب و با هنر و دانش . فضلاء ( fozal ' ) ع . ج . فاضل . فضلات ( fazal t ) ع . ج . فضلة ( fazlat ) . فضلات ( fozal t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فضلهها . و ثفلها . و غايطها . و چيزهاى زائد . فضلة ( fazlat ) ا . ع . مى و شراب . و بقيه و بازماندهء از هر چيزى . و بادروزهاى كه در وقت خواب و كار پوشند . ج : فضال و فضلات . فضلة ( fazlat ) م . ع . فضل فضلا و فضلة . مر . فضل ( fazl ) . فضلة ( fezlat ) ا . ع . نوع تفضل . و هيئت بادروزه پوشى .